Gemaal Rijnland

gaaf voorbeeld van zakelijk expressionisme

Opdrachtgever:

Hoogheemraadschap Rijnland

Ontwerp:

boezemgemaal

Functie nu:

boezemgemaal

Bouwjaar:

1935

Status:

Rijksmonument

Dit gebouw was mijn eerste kennismaking met de architect Buurman. De oorspronkelijke dieselmachines vind ik prachtig. Het heeft mooie verticale ramen en lichtinval.

Kees de Jong, fotograaf LAFV

Ontstaansgeschiedenis

Het Rijnland Mr. P.A. Pynacker Hordijk gemaal is in 1935/1936 door Bernard Buurman gebouwd in Zakelijk Expressionistische stijl. Het is cultuurhistorisch van algemeen belang vanwege de waterstaatkundige betekenis van het gemaal en als gaaf voorbeeld van een gemaal uit de jaren dertig. Het gemaal vormt een functionele en situationele eenheid met de omliggende boezems en sluizen en markeert de in- en uitlaatpunten. Bovendien is het gemaal beeldbepalend gesitueerd aan de Hoge Schielandse Zeedijk. Het gemaal is nagenoeg gaaf, zowel in hoofdvorm als wat betreft de detaillering en het interieur.
Het ‘boezemgemaal en inmalingsinstallatie Gouda’ functioneert nog steeds met de oorspronkelijke Werkspoor N.V. dieselpompinstallatie uit 1932/1933.

Bouwstijl

Het gemaal is architectuurhistorisch van algemeen belang als representatief voorbeeld van de Zakelijk Expressionistische stijl en vanwege de karakteristieke detaillering en materiaalgebruik.
Het hoofdgebouw is opgetrokken in gele baksteen in Noors verband.
In de oostelijke kopgevel bevindt zich de entree. Deze bestaat uit een brede stoep met drie treden, die bekleed zijn met okerkleurige en gele tegels. Deze betegeling loopt door in het interieur. e dubbele stalen deur zijn voorzien van zijlichten, die alle met ruiten zijn uitgevoerd. Boven de entree is een horizontale, zesdelige vensterpartij aangebracht. Boven deze vensters bevindt zich een ijzeren vlaggenmast.

Het nagenoeg gave interieur bestaat uit één grote ruimte met daaronder een souterrain. De wanden bestaan uit gele baksteen in klezoorverband, waarvan de rondom doorlopende ‘lambrizering’ vervaardigd is van geglazuurde bakstenen.” (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Bijzonderheden

Buurman heeft samen met zijn compagnon Schutte in 1951, het jaar waarin Buurman overlijdt, nog een gemaal ontworpen, in Katwijk, het Koning Willem-Alexander Gemaal, een rijksmonument.  Het gemaal werd in 1954 in gebruik genomen en kan dus voor het grootste deel aan Schutte toegeschreven worden.

media